PRO-ENVIR CO., LTD.

คำถาม: ค่า DO คืออะไร?

​

คำตอบ: 

ค่า DO ย่อมาจาก Dissolved Oxygen หรือ ออกซิเจนที่ละลายในน้ำ คือปริมาณก๊าซออกซิเจน (O₂) ที่ละลายปนอยู่ในน้ำ ซึ่งสิ่งมีชีวิตในน้ำใช้หายใจ มีหน่วยเป็น มิลลิกรัมต่อลิตร (mg/L) หรือเทียบเท่ากับ ppm

​

ทำไมค่า DO จึงสำคัญ?

DO เป็นตัวชี้วัดหลักของ "คุณภาพน้ำ" เพราะบอกได้ว่าน้ำนั้นเหมาะกับสิ่งมีชีวิตมากน้อยแค่ไหน

• ปลา กุ้ง และสัตว์น้ำต้องใช้ออกซิเจนในการหายใจ

• จุลินทรีย์ที่ช่วยย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้ำก็ใช้ออกซิเจนเช่นกัน

• ถ้า DO ต่ำ น้ำจะเน่าเสีย มีกลิ่นเหม็น และสัตว์น้ำอาจตาย

​​

ออกซิเจนเข้าสู่น้ำได้อย่างไร?

• จากอากาศ ผ่านผิิวน้ำ โดยเฉพาะเมื่อน้ำเคลื่อนไหว เช่น คลื่น น้ำตก หรือเครื่องตีน้ำ

• จากการสังเคราะห์แสง ของพืชน้ำและแพลงก์ตอนพืช (ในเวลากลางวัน)

• จากการเติมอากาศ เช่น เครื่องเติมอากาศ ปั๊มลม

​​

เกณฑ์ค่า DO โดยประมาณ:

• มากกว่า 6 mg/L: น้ำสะอาด คุณภาพดีมาก

• 4 - 6 mg/L: คุณภาพดี เหมาะกับสัตว์น้ำส่วนใหญ่

• 2 - 4 mg/L: เริ่มมีมลพิษ สัตว์น้ำบางชนิดเริ่มได้รับผลกระทบ

• น้อยกว่า 2 mg/L: น้ำเสียมาก สัตว์น้ำส่วนใหญ่อยู่ไม่ได้

• 0 mg/L: ไม่มีออกซิเจนเลย (สภาพไร้อากาศ)

มาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินของไทย กำหนดให้แหล่งน้ำที่ใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคและอนุรักษ์สัตว์น้ำ ควรมีค่า DO ไม่ต่ำกว่า 4-6 mg/L ตามประเภทของแหล่งน้ำ

​

ปัจจัยที่ทำให้ค่า DO เปลี่ยนแปลง:

• อุณหภูมิ: น้ำร้อนละลายออกซิเจนได้น้อยลง ที่ 25C น้ำอิ่มตัวด้วยออกซิเจนได้ประมาณ 8 mg/L แต่ที่ 35C จะเหลือประมาณ 7 mg/L

• ความเค็ม: น้ำเค็มละลายออกซิเจนได้น้อยกว่าน้ำจืด

• ความสูงจากระดับน้ำทะเล: ที่สูงมากความดันอากาศต่ำ ออกซิเจนละลายได้น้อยลง

• สารอินทรีย์ในน้ำ: ยิ่งมีของเสียมาก จุลินทรีย์ยิ่งใช้ออกซิเจนมาก DO ก็ลดลง

• ช่วงเวลา: ตอนกลางวันพืชน้ำสังเคราะห์แสง DO จึงสูง แต่ตอนกลางคืนถึงรุ่งเช้าพืชหายใจใช้ออกซิเจน DO จึงต่ำที่สุด

 

การนำไปใช้ประโยชน์:

• เลี้ยงสัตว์น้ำ (กุ้ง ปลา): ต้องคอยตรวจ DO และเปิดเครื่องตีน้ำเมื่อค่าต่ำ

• ตรวจสอบมลพิษทางน้ำ: แม่น้ำ คลอง บึง

• ระบบบำบัดน้ำเสีย: ควบคุมการเติมอากาศให้เหมาะสม

• ตู้ปลา/บ่อปลา: ดูแลสุขภาพปลา

 

วิธีวัดค่า DO:

• เครื่องวัด DO (DO meter) เป็นหัววัดจุ่มลงในน้ำ อ่านค่าได้ทันที สะดวกที่สุด

• ชุดทดสอบ (test kit) ใช้สารเคมีเปลี่ยนสี เหมาะกับการใช้งานทั่วไป

• วิธี Winkler titration วิธีมาตรฐานในห้องปฏิบัติการ แม่นยำสูง

สรุปสั้น ๆ

DO = ปริมาณออกซิเจนที่ละลายในน้ำ ยิ่งสูงยิ่งดี แสดงว่าน้ำสะอาดและเหมาะกับสิ่งมีชีวิต ถ้าค่าต่ำกว่า 3-4 mg/L ควรระวัง เพราะสัตว์น้ำอาจเครียดหรือตายได้​​